Χαμηλή πίεση-υπόταση: τιμές, αίτια & συμπτώματα

Αν και οι περισσότεροι γνωρίζουμε πόσο επικίνδυνη μπορεί να είναι η υψηλή αρτηριακή πίεση ή αλλιώς υπέρταση, σπανίως γίνεται λόγος για την υπόταση, μιας και αφορά μικρότερο μέρος του πληθυσμού και δε θεωρείται εξίσου απειλητική για την υγεία.

Τι ισχύει όμως τελικά; Γιατί μπορεί να πέσει απότομα η αρτηριακή πίεση ενός ατόμου και πού μπορεί να οδηγήσει η πτώση των τιμών της;

Τι είναι η χαμηλή πίεση;

Ως χαμηλή αρτηριακή πίεση χαρακτηρίζεται η κατάσταση στην οποία η τιμή της συστολικής (μεγάλης) πίεσης είναι μικρότερη από 90 mm Hg και η τιμή της διαστολικής (μικρής) πίεσης είναι κάτω από 60 mm Hg.

Ιδανικές τιμές θεωρούνται, σε γενικές γραμμές, αυτές των 120 και 80 mm Hg αντίστοιχα, με τις υψηλότερες (υπέρταση) να αποτελούν σημαντικό λόγο ανησυχίας και τις μικρότερες (υπόταση) συχνά να μην θεωρούνται προβληματικές.

Αυτό συμβαίνει γιατί, σε πολλές περιπτώσεις, η χαμηλή αρτηριακή πίεση δε συνδέεται με κάποιο σοβαρό πρόβλημα υγείας. Σε αρκετές περιπτώσεις, βέβαια, η υπόταση συνοδεύεται από διάφορα συμπτώματα, ενώ μπορεί να αποτελέσει μέχρι και κίνδυνο για τη ζωή.

Σε κάθε περίπτωση, είναι σημαντικό να εντοπίζεται η αιτία που την προκαλεί, ώστε να μπορεί να αντιμετωπιστεί, εφόσον κριθεί απαραίτητο.

Όπως πολλοί γνωρίζουν, η αρτηριακή πίεση μεταβάλλεται κατά τη διάρκεια της ημέρας και επηρεάζεται από παράγοντες όπως η ώρα, το φαγητό, η φυσική κατάσταση, η λήψη φαρμάκων, το στρες και η στάση του σώματος.

Τύποι υπότασης

Υπάρχουν διάφοροι τύποι υπότασης, με πιο χαρακτηριστικούς τους εξής:

Ορθοστατική υπόταση (postural/orthostatic hypotension); Αφορά την απότομη πτώση της αρτηριακής πίεσης, που προκαλείται όταν σηκωνόμαστε ξαφνικά από μία καθιστή θέση ή από κατάκλιση. Αυτός ο τύπος υπότασης είναι ιδιαίτερα κοινός στους ενήλικες μεγαλύτερης ηλικίας.

Μεταγευματική υπόταση (postprandial hypotension): Εδώ, η πτώση της αρτηριακής πίεσης παρουσιάζεται 1-2 ώρες μετά την κατανάλωση κάποιου μεγάλου ή/και υψηλής περιεκτικότητας σε υδατάνθρακες γεύματος. Σε αυτόν τον τύπο υπότασης, προτείνεται η κατανάλωση μικρών γευμάτων με χαμηλή περιεκτικότητα σε υδατάνθρακες, καθώς και η επαρκής κατανάλωση νερού και η αποφυγή του αλκοόλ.

Νευρωνικά μεσολαβούμενη υπόταση (Neurally mediated hypotension): Σε αυτήν την περίπτωση παρατηρείται πτώση της αρτηριακής πίεσης, συνήθως μετά από παρατεταμένη ορθοστασία. Παρατηρείται κυρίως σε νεαρούς ενήλικες και παιδιά.

Ποια είναι τα συμπτώματα της υπότασης;

Σε αρκετές περιπτώσεις τα άτομα με χαμηλή πίεση δεν εμφανίζουν κάποιο σύμπτωμα. Ωστόσο, υπάρχουν φορες, όπου παρουσιάζονται ένα ή περισσότερα συμπτώματα, τόσο μικρής όσο και μεγάλης έντασης και επικινδυνότητας.

Κατά κύριο λόγο, τα άτομα με υπόταση χαρακτηρίζονται από:

• Αίσθημα ζάλης και αστάθεια
• Ωχρότητα και ατονία
• Θολή όραση
• Δύσπνοια (γρήγορη και κοφτή αναπνοή)
• Γρήγορο και αδύναμο καρδιακό παλμό
• Ναυτία
• Λιποθυμία
• Έντονη κούραση
• Ευερεθιστότητα – σύγχυση
• Δυσκολία συγκέντρωσης

Πού οφείλεται η υπόταση;

Οι πολύ χαμηλές τιμές αρτηριακής πίεσης είναι πιθανό να οφείλονται σε πλήθος παραγόντων, με ορισμένες ομάδων ανθρώπων να διατρέχουν υψηλότερο κίνδυνο να εμφανίσουν υπόταση, συγκριτικά με άλλους.

Σε γενικές γραμμές, οποιοσδήποτε μπορεί να παρουσιάσει χαμηλή πίεση σε κάποια φάση στη ζωή του, είτε αυτό είναι ανησυχητικό και εκδηλωθεί με συμπτώματα είτε όχι.

Όταν η χαμηλή πίεση συνοδεύεται από συμπτώματα ή η πτώση των τιμών της συμβαίνει πολύ απότομα, είναι πιθανό αυτό να προκαλείται από κάποια παθολογική κατάσταση (νόσο) ή/και από τη λήψη κάποιας φαρμακευτικής αγωγής.

Παράγοντες κινδύνου και πιθανές αιτίες για την εμφάνιση υπότασης αποτελούν τα παρακάτω:

• Αφυδάτωση: Όταν είμαστε αφυδατωμένοι (λόγω ανεπαρκούς πρόσληψης υγρών, διάρροιας, λήψης διουρητικών κ.λπ.) μειώνεται ο όγκος του αίματος και η πίεση μπορεί να πέσει σημαντικά.
• Ενδοκρινικές διαταραχές όπως η νόσος του Addison, ο υποθυρεοειδισμός, ο διαβήτης και η υπογλυκαιμία.
• Καρδιακά προβλήματα (π.χ. καρδιακή ανεπάρκεια, βραδυκαρδία, αρρυθμίες).
• Φαρμακευτική αγωγή (π.χ. διουρητικά, αντικαταθλιπτικά).
• Εγκυμοσύνη: Κατά τις πρώτες 24 εβδομάδες κύησης παρατηρείται συχνά υπόταση στις γυναίκες.
• Ηλικία 65+ : Με το πέρας των χρόνων, η πίεση φυσιολογικά μειώνεται, με τα άτομα άνω των 65 ετών να εμφανίζουν συχνά υπόταση, ιδιαίτερα μετά από τα γεύματα.
• Ηπατική νόσος
• Διατροφικές ελλείψεις (π.χ. έλλειψη βιταμίνης Β12-φυλλικού οξέος-σιδήρου).
• Απώλεια αίματος
• Αλλεργική αντίδραση
• Θερμοπληξία

Τι μπορεί να προκαλέσει απότομη πτώση της πίεσης;

Κάτι τέτοιο μπορεί να οφείλεται σε διάφορους λόγους. Στις αιτίες της ακραίας πτώσης της πίεσης συγκαταλέγονται οι εξής:

• Σοβαρή αλλεργική αντίδραση (αναφυλαξία)
• Ανεξέλεγκτη αιμορραγία
• Σοβαρή λοίμωξη του αίματος (σηψαιμία)
• Έντονη αφυδάτωση (π.χ. από διάρροια, έμετο, πυρετό)
• Καρδιακή ανεπάρκεια
• Ακραίες θερμοκρασίες (πολύ χαμηλές/πολύ υψηλές)

Σε κάθε περίπτωση, θα πρέπει να διερευνάται και να αντιμετωπίζεται η αιτία που την προκαλεί, για να αποφευχθούν οι πιθανές επιπλοκές.

Πότε είναι επικίνδυνη η χαμηλή πίεση;

Λαμβάνοντας υπόψη τα συμπτώματα και τις επιπλοκές που είναι πιθανό να παρουσιαστούν από την υπόταση, γίνεται εύκολα κατανοητό πως πρόκειται για μία δυνητικά πολύ επικίνδυνη κατάσταση.

Συγκεκριμένα, μία ξαφνική πτώση της αρτηριακής πίεσης (περισσότερο από 20 mm Hg ανά τιμή) μπορεί να προκαλέσει μια σειρά από συμπτώματα, όπως η ζαλάδα και η λιποθυμία.

Επιπλέον, ακραία μείωση της αρτηριακής πίεσης μπορεί να είναι απειλητική για τη ζωή του ατόμου και είναι πιθανό να παρουσιαστεί, όπως αναφέρεται και παραπάνω, σε διάφορες περιπτώσεις (π.χ. αναφυλαξία, σηπτικό σοκ).

Είναι πολύ σημαντικό, όταν παρουσιάζονται συμπτώματα που υποδηλώνουν σοκ όπως η ταχύπνοια, η ταχυπαλμία, η σύγχυση, η ωχρότητα και το κρύο δέρμα, να γίνεται άμεσα έκκληση για ιατρική βοήθεια.

Σε πολύ χαμηλές τιμές αρτηριακής πίεσης, το άτομο μπορεί να παρουσιάσει σοβαρή καρδιακή και εγκεφαλική βλάβη, ενώ ακόμη και η πτώση από κάποιο λιποθυμικό επεισόδιο μπορεί να οδηγήσει σε πολύ σοβαρό τραυματισμό.

Έχω χαμηλή πίεση – τι να φάω;

Η αλήθεια είναι πως δεν υπάρχει κάποιο ειδικό διαιτολόγιο που να προτείνεται στα άτομα με υπόταση. Ιδιαίτερα για όσους έχουν χαμηλή πίεση χωρίς συμπτώματα και επιπλοκές, είναι πιθανό να μην απαιτείται καμία αλλαγή στις διατροφικές συνήθειες.

Σε αντίθετη περίπτωση, γίνονται ορισμένες συστάσεις διατροφής από ειδικούς, οι οποίες είναι εξατομικευμένες, ώστε να εξυπηρετήσουν σωστά τη συνολική υγεία του ατόμου.

Συνήθως προτείνονται ένα ή περισσότερα από τα εξής:

• Επαρκής κατανάλωση υγρών μέσα στη μέρα
• Κατανάλωση μικρών και συχνών γευμάτων
• Αποφυγή κατανάλωσης αλκοολούχων ποτών
• Κατανάλωση αλατιού (προσθήκη στο φαγητό)
• Επαρκής πρόσληψη των βιταμινών Β9 & Β12
• Κατανάλωση καφέ ή τσαγιού το πρωί/μεσημέρι

Η κατανάλωση νερού και άλλων υγρών (π.χ. χυμός, γάλα) είναι απαραίτητη για την επαρκή ενυδάτωση και την πρόληψη αφυδάτωσης του οργανισμού.

Επιπλέον, η κατανάλωση αλατιού – προσθέτοντάς το στο φαγητό ή καταναλώνοντας κάποιο αλμυρό σνακ – θα πρέπει να γίνεται με προσοχή και σε ποσότητες που έχει προτείνει κάποιος αρμόδιος επιστήμονας υγείας. Το ίδιο ισχύει και για την κατανάλωση καφέ και τσαγιού.

Υπάρχουν βιταμίνες για υπόταση;

Σε ορισμένες περιπτώσεις, η ανεπάρκεια του οργανισμού σε συγκεκριμένα συστατικά μπορεί να συμβάλλει στην εμφάνιση υπότασης. Για παράδειγμα, η έλλειψη βιταμίνης Β12 έχει συνδεθεί με την ορθοστατική υπόταση.

Σύμφωνα με έρευνες, φαίνεται πως η επάρκεια του οργανισμού στις βιταμίνες Β9 (φολικό οξύ) και Β12 – απαραίτητα συστατικά για τον σχηματισμό των ερυθρών αιμοσφαιρίων – είναι μεγάλης σημασίας για την πρόληψη εμφάνισης χαμηλών επιπέδων αρτηριακής πίεσης.

Η βιταμίνη Β12 βρίσκεται σε διάφορα ζωικά προϊόντα (αυγά, κρέας, γαλακτοκομικά), ενώ το φολικό οξύ το βρίσκουμε κυρίως στα πράσινα φυλλώδη λαχανικά, το συκώτι και τα όσπρια.

Εάν υπάρχει ανεπαρκής πρόσληψη των βιταμινών από την καθημερινή διατροφή και κριθεί απαραίτητο, μπορεί να προταθεί η λήψη διατροφικού συμπληρώματος βιταμίνης Β12, φολικού οξέος ή και συνδυασμού κάποιων βιταμινών (π.χ. B-complex).

Επιπλέον, υπάρχουν και διάφορα βότανα που μπορούν να βοηθήσουν σε περιπτώσεις χαμηλής πίεσης, με πιο χαρακτηριστικό τη γλυκόριζα.

Συμπερασματικά, η διατήρηση των επιπέδων της αρτηριακής πίεσης σε επιθυμητά για τον οργανισμό επίπεδα είναι υψίστης σημασίας, καθώς τόσο η υπέρταση όσο και η υπόταση είναι πιθανό να οδηγήσουν σε ανεπιθύμητα συμπτώματα και επιπλοκές.